اگر بخواهیم یک عدد عملی و قابل استفاده برای اکثر سالن‌های گوشتی ارائه کنیم، در هواکش‌های ۱۴۰ سانتی‌متری یا ۵۴ اینچی که امروزه در سیستم‌های تهویه تونلی استفاده می‌شوند، معمولاً لبه پایینی هواکش بین ۷۰ تا ۹۰ سانتی‌متر بالاتر از کف سالن نصب می‌شود. در میان این بازه، ارتفاع حدود ۸۰ سانتی‌متر رایج‌ترین مقدار اجرایی در بسیاری از سالن‌های مدرن مرغداری است.

دلایل انتخاب ارتفاع استاندارد:

• جلوگیری از مکش مستقیم گرد و غبار بستر

  نصب در ارتفاع مناسب مانع از ورود ذرات بستر به داخل پروانه‌ها می‌شود.

• توزیع یکنواخت‌تر جریان هوا

  هوا به طور متوازن در کل مقطع عرضی سالن به جریان درمی‌آید.

• ایجاد فشار منفی مناسب در سالن

  عملکرد بهینه اینلت‌ها و ورودی‌های هوا تضمین می‌گردد.

• بهبود راندمان تهویه تونلی

  سرعت باد مورد نیاز در سطح پرنده در فصل گرما به راحتی تأمین می‌شود.

• تسهیل شستشو و ضدعفونی سالن

  دسترسی و نظافت کف و بدنه هواکش ساده‌تر خواهد بود.

• افزایش عمر تجهیزات

  استهلاک قطعات مکانیکی و موتور فن‌ها به حداقل می‌رسد.

البته این عدد یک نسخه واحد برای همه سالن‌ها نیست و در برخی پروژه‌ها با توجه به ارتفاع دیوار، عرض سالن، ظرفیت تهویه و تعداد فن‌ها تغییر می‌کند.

وظیفه هواکش تنها خارج کردن هوا نیست. در واقع هواکش قلب سیستم تهویه است و الگوی حرکت هوا در کل سالن را تعیین می‌کند. زمانی که ارتفاع نصب به درستی انتخاب نشود، جریان هوا مسیر طبیعی خود را از دست می‌دهد و بخشی از سالن عملاً بدون تهویه مؤثر باقی می‌ماند.

نتیجه عدم انتخاب ارتفاع مناسب معمولاً شامل موارد زیر است:

• افزایش غلظت آمونیاک و دی‌اکسیدکربن

  تجمع گازهای سمی در سطح تنفس طیور به دلیل جریان نامناسب هوا.

• رطوبت بیش از حد بستر

  کاهش تبخیر سطحی بستر و ایجاد تاول کف پا و مشکلات تنفسی.

• رشد نامتوازن و افزایش ضریب تبدیل غذایی

  افت جدی در وزن‌گیری یکنواخت گله در سراسر طول سالن.

• بالا رفتن تلفات و هزینه انرژی

  تحمیل هزینه‌های سنگین به دلیل کارکرد مداوم و بی‌ثمر فن‌ها.

به همین دلیل در پروژه‌های حرفه‌ای، جانمایی هواکش قبل از نصب توسط محاسبات تهویه و نقشه اجرایی تعیین می‌شود.

اگر هواکش خیلی پایین نصب شود چه اتفاقی می‌افتد؟

یکی از اشتباهات رایج در برخی سالن‌ها، نصب بیش از حد پایین هواکش است. در این شرایط هواکش بخش زیادی از هوای اطراف بستر را مستقیماً خارج می‌کند. در نگاه اول ممکن است این موضوع مفید به نظر برسد، اما در عمل باعث ایجاد پدیده‌ای به نام Short Circuit Airflow یا میان‌بر جریان هوا می‌شود.

در این حالت، هوا فرصت گردش کامل در سالن را پیدا نمی‌کند، برخی نقاط سالن عملاً بدون تهویه می‌مانند، راندمان فشار منفی کاهش پیدا می‌کند و مصرف انرژی افزایش می‌یابد. همچنین احتمال ورود گرد و غبار و ذرات معلق به فن افزایش پیدا می‌کند که در بلندمدت باعث کاهش عمر تجهیزات می‌شود.

اگر هواکش بیش از حد بالا نصب شود چه اتفاقی می‌افتد؟

نصب بیش از حد بالا نیز مشکلات خاص خود را دارد. در این حالت بخش عمده هوا از نواحی بالایی سالن تخلیه می‌شود و سرعت جریان هوا در ارتفاع پرنده کاهش پیدا می‌کند. نتیجه این موضوع می‌تواند شامل کاهش اثر خنک‌کنندگی در تابستان، افزایش تنش گرمایی، کاهش یکنواختی دما و افزایش نقاط مرده در بخش پایین سالن باشد.

به همین دلیل در طراحی حرفه‌ای همیشه تلاش می‌شود تعادل مناسبی بین تخلیه هوای گرم و حفظ سرعت هوا در سطح پرنده برقرار شود.

امروزه چند نوع هواکش در سالن‌های پرورش طیور استفاده می‌شود:

• هواکش ۱۴۰ سانتی‌متری (۵۴ اینچ):

  رایج‌ترین گزینه در سالن‌های مدرن گوشتی. این هواکش‌ها معمولاً در انتهای سالن نصب شده و وظیفه ایجاد تهویه تونلی را بر عهده دارند. دارای دبی هوادهی بالا، مصرف انرژی بهینه و راندمان فوق‌العاده در ابعاد بزرگ هستند.

• هواکش ۱۰۰ و ۱۲۰ سانتی‌متری:

  بیشتر در سالن‌های کوچک‌تر یا سیستم‌های تهویه ترکیبی و حداقلی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

اصول کلیدی در نحوه نصب هواکش مرغداری:

• ۱. تعیین دقیق محل نصب:

  محل نصب باید براساس نقشه تهویه مشخص شود، نه صرفاً براساس فضای خالی روی دیوار.

• ۲. رعایت ارتفاع استاندارد:

  برای هواکش‌های ۱۴۰ سانتی‌متری معمولاً ارتفاع ۷۰ تا ۹۰ سانتی‌متر از کف تا لبه پایینی فن توصیه می‌شود.

• ۳. آب‌بندی کامل فریم:

  هرگونه نشتی هوا در اطراف قاب هواکش باعث کاهش شدید فشار منفی سالن خواهد شد.

• ۴. اجرای فریم فلزی مناسب:

  شاسی و فریم فلزی نگهدارنده باید توان تحمل لرزش‌های مداوم و طولانی‌مدت فن را داشته باشند.

• ۵. بررسی جهت جریان هوا:

  تمام فن‌ها باید دقیقاً در راستای طراحی سیستم تهویه و فشار منفی سالن نصب و کالیبره شوند.

بر اساس تجربه اجرایی در سالن‌های گوشتی مدرن ایران، بهترین نتیجه معمولاً زمانی حاصل می‌شود که:

• لبه پایینی هواکش حدود ۸۰ سانتی‌متر از کف سالن قرار گیرد.
• فن‌ها در دیواره انتهایی سالن و در امتداد محور طولی نصب شوند.
• فاصله بین فن‌ها براساس محاسبات دبی هوا و ظرفیت تهویه کل محاسبه شود.
• طراحی اینلت‌ها و ورودی‌های هوا همزمان با جانمایی و زاویه‌بندی فن‌ها انجام پذیرد.

بسیاری از مرغداران هنگام خرید هواکش مرغداری تنها به برند، ظرفیت و قیمت توجه می‌کنند؛ در حالی که ارتفاع نصب هواکش و طراحی صحیح سیستم تهویه تأثیر بسیار بیشتری بر عملکرد نهایی سالن دارد.

برای هواکش‌های ۱۴۰ سانتی‌متری مورد استفاده در سالن‌های گوشتی، ارتفاع ۷۰ تا ۹۰ سانتی‌متر از کف تا لبه پایینی هواکش به عنوان بازه استاندارد شناخته می‌شود و در اکثر پروژه‌های حرفه‌ای عدد حدود ۸۰ سانتی‌متر بهترین عملکرد را ایجاد می‌کند. با این حال ارتفاع نهایی باید براساس ابعاد سالن، تعداد فن‌ها، ظرفیت تهویه، نوع اینلت‌ها و شرایط اقلیمی منطقه تعیین شود تا بیشترین راندمان ممکن از سیستم تهویه به دست آید.